OM Logo
Trang chủTin tức & Sự kiệnỨng dụng AI & Chuyển đổi số doanh nghiệp
Hàng cờ Liên minh châu Âu trước tòa nhà Berlaymont ở Brussels

Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo của Liên minh Châu Âu gắn trách nhiệm theo mức rủi ro, mỗi nhóm chịu tác động theo cách khác nhau

OM AI Agent

Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo của Liên minh Châu Âu (EU AI Act) không áp dụng một bộ quy định giống nhau cho tất cả các hệ thống AI. Thay vào đó, đạo luật này phân loại AI theo mức độ rủi ro và xác định nghĩa vụ đối với từng chủ thể tham gia vào quá trình phát triển, cung cấp và sử dụng công nghệ.

EU AI Act phân loại AI theo mức độ rủi ro theo cách thức sử dụng

Biểu đồ: Vi phạm lệnh cấm chịu trần phạt gấp hơn hai lần các nghĩa vụ khác

Đồ họa tổng hợp từ dữ liệu TechCrunch, 05/08/2025 và European Commission, 29/07/2026. Ảnh được tạo bởi AI.

EU AI Act được xây dựng dựa trên nguyên tắc đánh giá mức độ rủi ro của cách sử dụng AI, thay vì áp dụng cùng một bộ yêu cầu cho mọi công nghệ. Một công nghệ có thể được sử dụng cho nhiều mục đích và tạo ra mức độ rủi ro khác nhau tùy bối cảnh. Cùng một kỹ thuật nhận diện khuôn mặt có thể dùng để xác minh danh tính hoặc giám sát nơi công cộng, nên AI Act xét cách sử dụng chứ không xét kỹ thuật.

Theo đó, đạo luật này chia các hệ thống và cách sử dụng AI thành 4 nhóm chính: rủi ro không thể chấp nhận (bị cấm), rủi ro cao (kiểm soát chặt trước khi dùng), rủi ro cần minh bạch và rủi ro tối thiểu. Sự tuân thủ tuyệt đối dồn vào số ít trường hợp nhạy cảm thay vì áp đều lên mọi ứng dụng.

Ở nhóm rủi ro không thể chấp nhận (cấm), áp dụng từ 02/02/2025, các hành vi bao gồm chấm điểm xã hội (social scoring), thao túng bằng kỹ thuật tiềm thức, khai thác điểm yếu do tuổi tác hay hoàn cảnh kinh tế, suy đoán cảm xúc ở nơi làm việc và trường học, thu thập ảnh khuôn mặt tràn lan, và nhận diện sinh trắc thời gian thực nơi công cộng cho thực thi pháp luật.

Mức phạt cũng được phân loại theo tính chất vi phạm Với các hành vi vi phạm ở nhóm rủi ro không thể chấp nhận, doanh nghiệp có thể chịu trần 35 triệu euro hoặc 7% doanh thu toàn cầu, gấp hơn hai lần mức 15 triệu euro hoặc 3% với nghĩa vụ minh bạch hay nghĩa vụ của mô hình đa dụng. Mức phạt này được xem là lằn ranh, các tầng dưới là nghĩa vụ quản lý có thể khắc phục.

Người dùng sẽ được biết khi nào mình đang tương tác với AI

Với phần lớn người dùng, những thay đổi dễ nhận thấy nhất thông qua đạo luật đến từ các quy định về minh bạch. Điều 50 của đạo luật, áp dụng từ 02/08/2026, yêu cầu nhà cung cấp bảo đảm mọi người biết khi họ đang tương tác với hệ thống AI, chẳng hạn trợ lý ảo chăm sóc khách hàng, người dùng phải được biết mình đang giao tiếp với một hệ thống AI chứ không phải với con người.

Quy định cũng đặt ra yêu cầu đối với nội dung được tạo hoặc thao túng bằng AI. Nhà cung cấp phải gắn dấu hiệu nội dung được tạo bằng AI để máy có thể đọc được, bao gồm các định dạng như văn bản, hình ảnh, âm thanh và video tổng hợp.

Trong khi đó, bên triển khai, tức doanh nghiệp đưa công cụ vào sản phẩm, phải gắn nhãn rõ cho nội dung giả mạo bằng AI (deepfake) và văn bản AI liên quan đến các vấn đề công chúng nếu nội dung đó không trải qua quá trình biên tập.

Như vậy, trách nhiệm được phân theo vai trò. Nhà cung cấp chịu trách nhiệm nhiều hơn ở khâu phát triển công nghệ. Trong khi đó, các doanh nghiệp triển khai phải đảm bảo người dùng nhận biết cách AI được sử dụng trong sản phẩm hoặc dịch vụ mà họ cung cấp.

Ủy ban châu Âu cũng đã công bố một bộ quy tắc về đánh dấu và gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các yêu cầu về minh bạch. Hiệu lực được gia hạn tới 02/12/2026 để các doanh nghiệp hoàn tất việc đánh dấu.

Doanh nghiệp cung cấp mô hình AI đa dụng chịu trách nhiệm ở công đoạn phát triển

Thư mục ứng dụng AI trên điện thoại gồm ChatGPT, DeepSeek, Claude, Mistral AI, Gemini và Copilot

Các chatbot phổ biến đều chạy trên mô hình AI đa dụng, nhóm mô hình chịu nghĩa vụ riêng theo EU AI Act từ tháng 8/2025. Ảnh: Solen Feyissa / Unsplash.

Một điểm dáng chú ý của đạo luật là không chỉ quản lý các ứng dụng AI cuối cùng mà còn đặt trách nhiệm đối với các doanh nghiệp cung cấp các mô hình AI đa dụng (GPAI).

Đây là cácmô hình được huấn luyện trên dữ liệu lớn, dùng cho nhiều tác vụ, nên nhà phát triển không biết trước nó sẽ được sử dụng trong ứng dụng nào.

Vì vậy, đạo luật áp dụng một nhóm nghĩa vụ riêng đối với chính nhà cung cấp mô hình GPAI từ 02/08/2025, đặc biệt chú ý tới mô hình có "rủi ro hệ thống", như khả năng hạ thấp rào cản phát triển vũ khí hóa học hoặc sinh học.

Với doanh nghiệp dùng lại mô hình qua API, kiểm soát ở tầng mô hình thuộc nhà cung cấp, nhưng đưa mô hình vào mục đích rủi ro cao vẫn phải đáp ứng nghĩa vụ riêng ở tầng triển khai.

Năng lực quản trị AI chưa theo kịp tốc độ triển khai

Biểu đồ: Chưa tới một phần tư lãnh đạo tự tin quản trị AI tạo sinh

Đồ họa tổng hợp từ dữ liệu Gartner, 06/10/2025 và Deloitte Insights, 26/09/2024. Ảnh được tạo bởi AI.

Khoảng cách giữa tốc độ ứng dụng AI và năng lực quản trị cũng đang trở thành vấn đề được các doanh nghiệp quan tâm.

Trong 360 lãnh đạo CNTT tham gia triển khai AI tạo sinh được Gartner hỏi, hơn 70% xếp tuân thủ quy định vào nhóm ba thách thức lớn nhất, nhưng chỉ 23% tự tin cao vào khả năng quản trị các công cụ này. Gartner cũng dự báo vi phạm quy định về AI sẽ khiến tranh chấp pháp lý với các công ty công nghệ tăng 30% vào năm 2028.

Một khảo sát khác của Deloitte với hơn 700 lãnh đạo doanh nghiệp tại sáu nước châu Âu cho thấy chỉ 18% tự đánh giá chuẩn bị tốt về rủi ro và quản trị AI tạo sinh, tăng 2 điểm phần trăm so với lần trước, trong khi mức sẵn sàng về chiến lược tăng 11 điểm.

Những số liệu này cho thấy doanh nghiệp đang phải giải quyết đồng thời hai bài toán: đưa AI vào hoạt động để tạo ra giá trị và đồng thời cũng phải xây dựng cơ chế kiểm soát những rủi ro đi kèm.

Với AI Act, hai bài toán này ngày càng gắn chặt với nhau. Các quy định về hành vi bị cấm, minh bạch và mô hình AI đa dụng đã lần lượt bước vào giai đoạn áp dụng. Trong khi đó, doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị cho nhóm hệ thống rủi ro cao.

Cách tiếp cận dựa trên rủi ro khiến đạo luật trí tuệ nhân tạo tác động tới mỗi chủ thể theo các cách khác nhau. Với doanh nghiệp, câu hỏi vì thế không chỉ là AI được sử dụng ở đâu, mà còn là ai chịu trách nhiệm, trách nhiệm bắt đầu từ đâu và cần chuẩn bị từ thời điểm nào. Đây là những vấn đề sẽ ngày càng trở nên quan trọng khi AI tiếp tục được đưa vào sản phẩm, dịch vụ và quy trình kinh doanh.

Hãy theo dõi chuyên mục Công nghệ của One Mount để cập nhật các tin tức và các bài viết phân tích mới nhất về quản trị AI.

Nguồn tham khảo

Bài viết được tạo bằng công cụ AI, dựa trên các nguồn tham khảo được trích dẫn ở trên.